G Ü L P I N A R

Dr.Uğur Tandoğan

"Adam ne şanslı. Bedava damada kondu" dediler. Ben de merak ettim. "Bedava damat ne demek?" dedim. "Adamın kızını kaçırdılar. Kız kaçırılınca düğünü tümüyle erkek tarafı yapar. Bu zamanda düğün masraflıdır. Nereden baksan en basit düğün 15 bin lira. Mesela sadece düğüne yemek yapacak aşçı 400 lira alır. Çalgıcısı dersen 1.500 lira. Senin anlayacağın, bu adam tam anlamıyla bedava damada kondu" dediler. Hep birlikte güldük.

Arabadaki başka birisi, "Kız kaçırma konusunda ben dersimi aldım" dedi. "25 yıl önce, 2,5 yıl hapis yattım. Ağabeyime kız kaçırmıştık. Ağabeyim de 3.5 yıl yattı. O kadar masraf yaptık. O paraya 10 gelin alınırdı. İşin acı tarafı, kız yar da olmadı" diye ekledi. Ben yine merak ettim. "Ne oldu? Kızın babası bedava damat bulduk demedi miydi?" dedim. Cevap utangaç bir biçimde geldi "Kızın gönlü yoktu, zorla kaçırmıştık. Bu yüzden ceza yedik. Ama para pul ile o tecrübeyi alamazdım. Şimdi kimse bana bu şekilde bir kız kaçırtamaz." Yanında oturan kadın "Ama beni kaçırdın" dedi. Adam "Ama sen reşittin. Biz anlaşmıştık" dedi. Yine hep birlikte güldük. Karı koca Tuzla'da indiler.

Kız kaçırma konusunda akıllanan adam, karısı ile ağabeyine fasulye toplamaya yardıma gelmişti. Arabada durduğunda karı-kocayı karşılayan ağabeye bir başkası sordu "Kaçtan gidiyor fasulye bu gün? " Cevap "750" diye geldi. Soruyu soran köylü bana döndü. "Hepsi sizin için toplanıyor bu fasulyeler; İstanbul'a gidiyor. Bu, bugünkü fiyat. Her gün değişir" dedi. O günkü piyasayı da öğrenmiş oldum. Bakalım, fasulye İstanbul'da bizim kazana kaça girecekti?

Marketten bankacılık hizmeti

Yukarıdaki konuşmalar, İstanbul'a gelirken Çanakkale yolunda geçti. İstanbul yolculuğum, başından sonuna kadar Anadolu'da rastladığım hizmet kalitesi açısından ilginç bir deneyimdi. Bu nedenle sizlerle paylaşmak istedim.

İstanbul'a bir iş için gelecektim. Hep arabamla gidip geliyorum. Bu kez değişik bir yol deneyim, otobüsle gideyim dedim. Ama bu pek kolay değildi. Çünkü yazlarımı geçirdiğim site, "dağbaşı" sayılır. En yakın yerleşim birimi olan Bademli köyüne 5 km'dir. Otobüse binmek için ise Ayvacık'a gitmek gerekiyordu. Bu da Bademli'den 35 km.'lik bir mesafe idi.

Bizim Bademli'den dostumuz İsmet ile sohbet ederken öğrendik ki, Çanakkale'ye giden, Bademli'den geçen bir sefer konmuş. Bir cep telefonu numarası ile işlem başladı. Bu, Çanakkale'ye yeni sefer koyan Gülpınar Birlik'in yetkilisinin numarası idi. Bana arabanın Bademli köyünden geçiş saatini verdi. Sonra sordu "Çanakkale son durak mı? "Ben de "İstanbul" dedim. "O zaman İstanbul biletinizi de aldıralım mı?" dedi. Ben de tabii ki "evet" dedim. Buraya kadar her şey kolaydı. Ama bilet parasını nasıl yollayacaktım?

Adamlara, "EFT" ile para yollamayı teklif edemedim(!). Burada, Anadolu'nun başka bir hizmet güzelliği devreye girdi. Bizim siteye haftada üç gün Gülpınar'dan gelen Karagöz Market vardır. Aklıma geldi, "Karagöz Market aracılığı ile size para yollarım" dedim. O gün Karagöz Market arabası siteye geldi. Alışverişimizi yaptık. Hesap pusulasında 25 milyonluk bir fazlalık vardı. "Bu ne?" dedim. "O mu? Size bilet alınacakmış Çanakkale'den. Sizin için 25 milyon verdik" dediler. Ben de ödemeyi yaptım. Böylece Karagöz Market, bir müşterisine "banka" hizmeti de vermişti; "havale" gerçekleştirmişti. Başka bir boyut daha ekleyim. Yukarıda sözünü ettiğim, telefon numarasını da Karagöz Market aracılığı ile elde ettim. Böylece bana "sarı sayfalar" hizmeti de vermişlerdi.

Otobüs Yolculuğu

Bademli-Çanakkale yolculuğu keyif içinde, tam bir dost sohbeti biçiminde geçti. Çanakkale'ye garajlara indiğimde İstanbul biletim beni bekliyordu. Biletin yanında 2 milyon para da. "Bu ne?" dedim. Bileti alan Gülpınar-Babakale Birlik yetkilisi indirim sağlamıştı. Beni, İstanbul'a gideceğim otobüsün, Truva Turizm", yazıhanesine, götürdü, eliyle teslim etti.

Bindiğim otobüste yolculuğumun ikinci kısmı başladı. Uzun süredir otobüs yolculuğu yapmamıştım. İyi ki, bu yolculuğu yaptım. Rekabetin, hizmete getirdiği güzelliği gördüm. Otobüs, benim özel arabam kadar rahattı. Bizi İstanbul'a iki sürücü getirdi. Başkasının sürdüğü arabada hep tedirgin olurum. "Ne olur, ne olmaz, ben yine tedbirimi alayım!" der, ben de oturduğum yerde fren yaparım. Ama tüm yolculuk boyunca hiç frene basmadım. Tüm yol boyunca tek risk almadan yolcularını sakin sakin taşıdılar. Sürücüler, bir kısım İstanbul Büyükşehir Belediyesi sürücülerinin aksine, otobüs sürerken sigara bile içmediler.

Bir de işin ikram tarafı vardı. Uçak yolculuğunda bile rastlamayacağınız bir kalitede ikram yapıldı. Açık öğretimde okuyan genç "host", güler yüzüyle sürekli hizmet etti. Bir kez bile suratını ekşitmedi, "yok" demedi.

Öte yandan, yolculardan da ilginç olanlar vardı. Örneğin, İstanbul'daki torunu ziyarete gelen köylü kadın da sürekli etrafına bir şeyler ikram etti. Çanakkale'den bindiğimiz arabalı vapurda sandviçlerini atıştıran otobüs mürettebatına "Durun size köy peyniri getireyim" deyip peynir verdi. Yolda "Benim asmanın üzümü" deyip elimize zorla üzüm tutuşturdu. "Alın, alın. Para verip de almadım. Benim yetiştirdiğim kabaktan" deyip kabak çekirdeği verdi.  

Sonuç

Eğer zorunlu değilseniz, kendinizi özel arabanızın zırhına gizlemeyin. Dışarıda çok renkli bir dünya var. Otobüs taşımacılığında, hizmet kalitesi olarak, sanırım dünya ölçülerinin epey üstündeyiz.

Uluslararası kongrelerde yabancı firmaların hizmet kalitesi anlata anlata bitirilemez. Halbuki Anadolu'da, müşteriye hizmette üstün kaliteyi yakalamış ne güzel firmalar var. İşte size, Gülpınar gibi bir küçük beldenin bir aile işletmesi, Karagöz Market'i örnek verdim. Kim bilir, daha neler görürüz. 20/09/2005

Apollon Smintheus tapınağı, Kuzeybatı Anadolu’da Biga Yarımadası’nın güneybatı köşesinde, eski adı ile Külâhlı, zamanımızdaki adlandırması ile Gülpınar Köyü’nde yer almaktadır. Jeolojik yönden Gülpınar Beldesi ve çevresi büyük bir volkanik platodan meydana gelmiştir. Kuzeyde Kara Menderes Çay’ı havzasının alçak depresyonlarından, güneybatıda Baba Burnu’na (Asya’nın en batı ucu) - Lectum’a kadar, çok geniş olarak yayıldığı görülen bu plato sahası, hemen hemen tümüyle denecek ölçüde, yanardağ püskürtmelerinin yoğrumlarından oluşmuştur. Ayvacık havzasından güney kıyılara, Baba Burnu’na ve batıda Sarmasien katmanlarının uzandığı kıyı şeridine dek olan saha tamamen yanardağ püskürtme kütlelerinden oluşmuştur. Bu nedenle Gülpınar ve yakın çevresini bir “ volkanik plato ” olarak tanımlamak gerekir.

Cumhuriyet ile birlikte adı Gülpınar olarak değiştirilen “ Külâhlı ”, 18. ve 19. yüzyıllarda çeşitli zamanlarda az da olsa batılı gezginciler tarafından ziyaret edilmiş ve eski adı üzerinde değişik tanımlar yapılmasına neden olmuştur. 1940 nüfus sayımında köy 552 kişidir. 1994 yılında belde olan Gülpınar; Çanakkale İli, Ayvacık İlçesi’ne bağlı, merkeze 100, ilçeye 43 km. uzaklıktadır. 300 konutluk ve 1800 kişilik nüfusa sahip bir yerleşim merkezidir. İlçeye iki ayrı karayolu ile bağlı olan belde, tarımsal girdileri ile çevrede zengin bir görünüm gösterir. İdari yönden bağlı olduğu Ayvacık İlçesi’nden ulaşım; 17 km.lik Ayvacık - Behramkale (Assos) yolundan batıya dönüldükten sonra 26 km. sonunda Gülpınar’a varılır. İlçeden ikinci yol ise, Tuzla üzerinden 30 km. sonra Gülpınar’a ulaşır. Biga Yarımadası’nın kuzey - güney kıyıları boyunca yer alan eskiçağ kentleri üzerinden de Gülpınar’a karayolu ile ulaşılır. Tenedos’u (Bozcaada) karaya bağlayan Ezine Geyikli - Odun iskelesi üzerinden güneye inen ve Aleksandreia Troas kenti (Dalyan Köy) harabeleri içinden geçen yol ile tekrar Kestanbol ve Tuzla (Tragase) üzerinden Gülpınar’a ulaşılır.    

Gülpınar Beldesi’nin yerleşim alanı, volkanik bir plato üzerine oturmuş olması yüzünden, bitki örtüsü kayalık alanlarda çok az görülür. Köyün kuzeydoğu ile kuzeybatı yönleri arasında kalan alanlar jeolojik oluşumlar sırasında bir vadi meydana getirmiştir. Sarmasien tabakalarının kuzeybatı yönünden eğimli inmesi, beldenin hemen kuzeybatı eteklerinde başlayan ve kıyıda iki sıra halinde uzanan sırtlar arasında tarıma elverişli bir vadi meydana getirir. Apollo Smintheus tapınağı ise, vadinin başlangıç eteklerinde, bugün “Bahçeleriçi ” olarak adlandırılan mevkide yer almaktadır.

Su yönünden zengin olan bu yörede sebze bahçeleri, zeytinlikler ve meyve ağaçları bol sayıda görülür. Vadi bitiminde sırtlara dek uzanan zeytinlikler ile badem ağaçları devam eder. Kıyıya yakın bantta az da olsa çam ağaçlarına rastlanır.

Eski kaynaklarda Külâhlı olarak geçen yörenin, “ Kura, Kuran, Kurali ” olarak da adlandırıldığı bilinir. 1980’li yıllarda köylülerle yapılan konuşmalarda, “ Külâhlı ” adının dedelerinin yöreye yeni yurtlar kurmak için geldikleri zaman, başlarına giydikleri Osmanlı-yeniçeri başlığına benzeyen külâh biçimindeki serpuştan kaynaklandığını öğreniriz. Bir ara yöre “ Kulaklı ” olarak adlandırılır. Olasılıkla bu karışıklık, yanlış anlama, değişik telaffuz ve yazmadan kaynaklanır. Cumhuriyet Döneminde Külâhlı adı “Gülpınar” olarak değişti.

Apollon Smintheus Tapınağı'nda Restorasyon Çalışmaları Sürüyor

Çanakkale iline bağlı Gülpınar Beldesi'nde yer alan Apollon Smintheus Tapınağı 1866 yılında yapılan ilk kazılardan sonra unutulmuş, üzerine zeytinyağı fabrikaları yapılmış, bahçe olarak kullanılmıştı. Kültür Bakanlığı'nın katkıları ve 1998 yılından itibaren Efes Pilsen'in sponsorluğu ile gerçekleştirilen restorasyon projesi, Ağustos ve Eylül aylarında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi Klasik Arkeoloji Anabilim Başkanı Prof. Dr. Coşkun Özgünel başkanlığındaki ekip tarafından yürütülmektedir.

Apollon Tapınağı'nın frizlerinde anlatılan Akha-Troia savaşları, Anadolu'nun tarihsel ilk romanı olma niteliği de taşıyor.

Apollon Smintheus Tapınağı'nın gerek mimarisi, gerekse heykeltraşlık eserleriyle büyük önemi bulunuyor. İ.Ö.150 yıllarında ünlü mimar Alabandalı Hermogenes'in öğrencisi tarafından İon stilinde inşa edilen tapınak kuzey-batı Anadolu'da, Troas bölgesinde bugün için tek örnektir. Toplam 22 sütun ile çevrelenen tapınaktaki kutsal alan 24 x 43 m. ölçülerinde ve 8 x 14 sütun dizisine sahiptir.